26 nov 2025
Actief muziek maken, samen met een muzikaal begeleider, helpt om moeilijk verstaanbaar gedrag te verminderen bij volwassenen met een licht tot matig verstandelijke beperking. Muziekinterventie heeft niet alleen positieve effecten op de deelnemers zelf, maar draagt ook bij aan het welzijn van begeleiders.
Dit blijkt uit onderzoek van gedragsdeskundige Gerianne Smeets.
Smeets onderzocht hoe muziekinterventies kunnen bijdragen aan het verminderen van moeilijk verstaanbaar gedrag (MVG) en het verbeteren van welzijn bij volwassenen met een lichte tot matige verstandelijke beperking (VB). Mensen met een VB ervaren vaak MVG, psychische problemen en verminderde executieve functies, wat hun kwaliteit van leven beïnvloedt. Uit verschillende studies bij andere doelgroepen blijkt dat muziek positieve effecten kan hebben op gedrag, stemming en mentale gezondheid. Smeets toont aan dat vooral individuele, actieve en fysieke muzieksessies effectief en goed uitvoerbaar zijn. Ze verlagen MVG, angst en depressie en bevorderen positieve emoties.
Minder angst en depressie
“Mijn collega’s en ik zien verminderingen in angst en depressie, wat wijst op een verbeterd emotioneel welzijn. Hoewel muziek maken effectief is, blijft onduidelijk of het effectiever is dan andere recreatieve activiteiten. Mensen met MVG ervaren de muziekinterventie positief en blijkt goed uitvoerbaar in de praktijk. We hebben in ons onderzoek vier succesfactoren gevonden, te weten: individuele sessies werken beter dan groepssessies; sessies moeten voldoende lang, intensief en frequent zijn; fysieke sessies zijn effectiever dan online sessies en de interventie moet goed gestructureerd zijn, met heldere gedragsdoelen,” aldus Smeets.
In Nederland heeft bijna 1.5% van de bevolking een verstandelijke beperking. Bijna 20% van hen vertoont moeilijk verstaanbaar gedrag, zoals somberheid of agressie, wat hun kwaliteit van leven en die van hun omgeving negatief beïnvloedt. Mensen met een verstandelijke beperking hebben vaak moeite met executieve functies, zoals impulsbeheersing, mentale flexibiliteit en werkgeheugen, en zij ervaren vaker psychische klachten, stress, sociale isolatie en een lage zelfwaardering. Muziekinterventies kunnen executieve functies, stemming, zelfvertrouwen en sociale interactie versterken. Eerder onderzoek toont positieve effecten bij diverse doelgroepen, waaronder kinderen, en mensen met dementie en autismespectrumstoornis. Ook bij mensen met een verstandelijke beperking zijn aanwijzingen voor zulke effecten, al kent het bewijs vaak methodologische tekortkomingen. “Daarom richt mijn onderzoek zich op het evalueren van verschillende (digitale) muziekinterventies in Nederlandse woonvoorzieningen, om zo meer inzicht te krijgen in de effectiviteit en haalbaarheid van muziekinterventies voor de doelgroep mensen met een verstandelijke beperking,“ zegt Smeets.
Gestructureerde, wekelijkse muziekinterventie heeft effect
Smeets, werkzaam als gedragsdeskundige bij Stichting Philadelphia Zorg, toont aan dat een gestructureerde, wekelijkse muziekinterventie met duidelijke doelen en voldoende duur (minstens zestien sessies) effectief kan bijdragen aan het verminderen van moeilijk verstaanbaar gedrag, angst en depressie bij mensen met een verstandelijke beperking. “In Nederlandse zorginstellingen wordt muziek echter vaak nog recreatief en niet doelgericht ingezet. Er is een duidelijke kloof tussen wetenschappelijke kennis en de toepassing ervan in de praktijk. Daarom is het belangrijk dat kennis over muziekinterventies beter wordt overgedragen aan begeleiders, juist ook vanwege uitdagingen zoals personeelstekorten en werkdruk. Muziekinterventies hoeven niet alleen door muziektherapeuten uitgevoerd te worden; ook begeleiders kunnen deze geven. Hiervoor is enige muzikale affiniteit, gebruik van een handleiding en een goede relatie met de cliënt nodig. Zo kan muziek structureel bijdragen aan het welzijn van mensen met een verstandelijke beperking én hun begeleiders”, aldus Smeets.
In dit thema bij RINO amsterdam:
Deel dit artikel
RINO op Twitter
Tweets van @rinoamsterdam