Overslaan en naar de inhoud gaan
Home

Waar ben je naar opzoek?

17 nov 2026

Marij Peeters is GZ-psycholoog, orthopedagoog-generalist, relatie- en gezinstherapeut en trainer en supervisor in de Transactionele Analyse (TA). In haar werk combineert ze elementen uit de hechtings- en narratieve therapie met TA. Bij RINO Amsterdam verzorgt ze onder andere scholing over Transactionele Analyse als veelzijdige psychotherapeutische methode.

Pierre Sebregts is klinisch psycholoog-psychotherapeut, trainer en supervisor bij de Nederlandse Vereniging voor Groepsdynamica en Groepspsychotherapie (NVGP) en sinds 2015 ook bij de European Association for Transactional Analysis (EATA). Daarnaast verzorgt hij onderwijs over persoonlijkheidsstoornissen, groepspsychotherapie en Transactionele Analyse.

Samen verzorgen ze de cursus ‘Werken in de therapeutische relatie met Transactionele Analyse’. Marij verzorgt daarnaast ook nog de cursussen ‘Ontwikkelingscyclus in de Transactionele Analyse’ en ‘Transactionele Analyse (TA) en werken aan een veilige hechting met behulp van het script’.

In dit interview vertellen Marij en Pierre wat TA voor hen zo waardevol maakt, hoe TA zich verhoudt tot andere behandelmethoden en hoe het kan helpen om hardnekkige patronen te herkennen en te doorbreken.

Kunnen jullie kort uitleggen wat Transactionele Analyse (TA) precies inhoudt?

Pierre: "TA is een persoonlijkheids- en communicatietheorie die heel ver is uitgewerkt. In de jaren vijftig is men begonnen om menselijk gedrag in allerlei facetten te onderzoeken en als het ware te reconstrueren. Hoe zit het eigenlijk met interactie en communicatie? Hoe ontwikkelt zich een persoonlijkheid? En wat zijn bepalende factoren voor het ontstaan van bepaald gedrag waar iemand iets in zou willen veranderen?

Wat ik een van de grote waarden van TA vind, is dat je ongeveer alles wat zich in menselijke interacties afspeelt, kunt vatten in een concept: communicatie, strokes, systemische posities en groepsprocessen, maar ook vragen als: hoe komt het dat ik zo dominant ben? Of waarom ben ik juist zo ontwijkend?

Belangrijke concepten binnen TA zijn de ego-toestanden: de Ouder, de Volwassene en het Kind. Daarmee kun je kijken vanuit welke positie iemand reageert en wat er vervolgens in het contact met een ander gebeurt. Het geeft je een soort plattegrond om menselijk gedrag en communicatie te begrijpen.

Wat ik ook heel belangrijk vind, is dat TA uitgaat van gezondheid en hoop. Er zijn drie basisuitgangspunten: iedereen is oké, iedereen kan nadenken en iedereen kan besluiten nemen. Dat betekent dus ook dat mensen kunnen veranderen. Je kijkt niet alleen naar de problemen die iemand heeft, maar vooral ook naar wat iemand zelf kan doen en welke gezonde kanten je kunt versterken.

Daarin doet TA een sterk appèl op de autonomie van de cliënt. Je vraagt niet alleen: wat kan ik als therapeut voor jou betekenen? Maar ook: wat brengt jou hier, wat moet er veranderen, wat ga ik doen en wat ga jij doen? Dat vind ik een heel belangrijk uitgangspunt."

Marij: "Ja, daar ben ik het helemaal mee eens. En wat ik zo mooi vind aan TA, is dat het ook gaat over hoe je geworden bent wie je bent. Ik ben zelf gezinstherapeut, dus voor mij is dat heel belangrijk. Hoe komt het dat ik op deze manier communiceer? Hoe heb ik dat geleerd in mijn gezin? Wat mocht er vroeger niet gevoeld worden? Wat mocht er niet gezegd worden of juist wel gezegd? En hoe werd er op bepaalde situaties gereageerd?

Je neemt allerlei patronen over uit de omgeving waarin je opgroeit. Die pik je ergens onbewust op en ga je vervolgens herhalen. TA helpt je om daar zicht op te krijgen. Stel dat je een moeder hebt die alles een beetje haastig doet. Binnen TA noemen we dat een driver, een opjager. Dat kan helpen om de pijn en het ongemak van oude boodschappen niet te voelen, die je verbaal en ook non-verbaal gekregen hebt en bent gaan geloven. Zo’n boodschap kan zijn: “Kinderen mogen niet praten over ‘grote mensendingen’.” Als kind leer je dit en ga je denken: “Ik moet mijn mond houden.” Maar dit gevoel kun je ook als volwassene nog met je meedragen.

Of er is voorgeleefd: “Wij als familie gaan nooit bij de pakken neerzitten en gaan door, ook als er iets naars gebeurt.” Je kunt gevoeld hebben: “Stilstaan bij gevoelens is ‘verboden’.” En later ga je op je werk door, totdat je in een burn-out terechtkomt.

Een gezin met twee partners uit verschillende families kan zo ook samen in een bepaalde dynamiek terechtkomen, gebaseerd op oude patronen. Je bewust worden van die patronen en de onderlinge dynamiek, bijvoorbeeld met behulp van een concept als de dramadriehoek, is het begin van verandering.

Daarnaast gaat TA ook over ethiek en filosofie. Het is gebaseerd op een humanistische visie waarin ieder mens oké is. Dat kan lastig zijn als je vindt dat de ander vervelende dingen doet. Dan moet je toch weer op zoek naar hoe je die ander met een open blik tegemoet kunt treden.’’

Pierre, je noemde ook ego-toestanden, zoals de Ouder en het Kind. Dat lijkt ook wat op de schematherapie. Hoe verhouden die twee behandelmethoden zich tot elkaar?

Pierre: "Ja, er is een grote overlap. Ik ken beide methoden en als je goed kijkt, zie je dat ze op verschillende punten vergelijkbare concepten gebruiken. Binnen TA werken we bijvoorbeeld met ego-toestanden: de Ouder, de Volwassene en het Kind. Binnen schematherapie heb je de modi. Waar wij binnen TA spreken over het script, wordt binnen schematherapie gewerkt met schema's.

Wat ik zelf prettig vind aan TA, is dat het een heel samenhangend model is. Het geeft je een soort plattegrond van wat er gebeurt en waar je in de behandeling naartoe wilt. En die concepten zijn voor cliënten vaak heel toegankelijk. Mensen begrijpen meestal vrij snel wat je bedoelt met Ouder, Volwassene en Kind en kunnen dat ook herkennen in hun eigen gedrag.

Maar ik vind het wel belangrijk om te relativeren hoe bepalend zo'n model is. Er zijn niet zozeer goede of slechte modellen. Het model bepaalt uiteindelijk maar een relatief klein deel van het effect van psychotherapie. Veel belangrijker is de samenwerking tussen cliënt en therapeut. Is er een goede klik? Is er vertrouwen, betrouwbaarheid en hoop? En hoe gemotiveerd is de cliënt om naar zichzelf te kijken en iets te veranderen?

Ik zeg ook weleens tegen cliënten: je eigen kenmerken en wat jij zelf doet, bepalen voor een heel groot deel hoe ver je komt. Je kunt een prachtige methode hebben, maar uiteindelijk gaat het erom hoe je die als therapeut gebruikt en hoe je samenwerkt met de cliënt."

Marij: "TA nodigt niet alleen uit om na te denken, maar juist ook om te voelen en te ervaren. We hebben het in therapie over een correctieve ervaring: dat iemand in het contact met de therapeut of andere hechtingsfiguren tijdens de sessie iets nieuws ervaart en nieuwe innerlijke besluiten neemt.

Bijvoorbeeld: “Ik mag mijn gevoelens (wel) uiten”, “Ik ga voortaan hulp vragen als ik moe ben”, “Ik kan vertrouwen op mijn partner”, “Mijn vader wil naar me luisteren” of “We kunnen samenwerken als ouders.”

Dat ervaringsgerichte zie je ook steeds meer binnen schematherapie, bijvoorbeeld bij stoelenoefeningen en imaginatie. Ik denk dat schematherapie daarin een vergelijkbare ontwikkeling heeft doorgemaakt als TA. TA was in het begin ook meer cognitief georiënteerd. Later zijn daar veel ervaringsgerichte technieken aan toegevoegd, in de beginjaren met name vanuit de Gestalttherapie, maar nu ook vanuit psychodrama, lichaamsgericht werken en andere methodes.

Ik denk dat beide methoden elkaar op verschillende punten raken. En dat vind ik ook helemaal niet erg. Ik ben zelf niet alleen TA-therapeut, maar ook hechtingsgericht gezinstherapeut en narratief therapeut. Ik integreer verschillende methoden. De ene keer gebruik ik wat meer van het ene en de andere keer wat meer van het andere. Uiteindelijk gaat het erom dat je blijft kijken naar wat deze specifieke cliënt op dat moment nodig heeft."

Hoe zijn jullie in aanraking gekomen met TA?

Marij: "Ik kwam in de jaren negentig voor het eerst met TA in aanraking via Jacques Heijkoop. Hij werkte met een videomethodiek waarbij hij heel ‘klein en minutieus’ keek naar wat er tussen ouders en kinderen gebeurde. Ik was toen gezinsbehandelaar en werkte bij gezinnen thuis.

Daarna ben ik meer gaan lezen en in 2004 ben ik een TA-opleiding gaan volgen. Ik was toen als orthopedagoog behoorlijk cognitief opgeleid en dit was de eerste opleiding waarbij we ieder concept dat in een boek stond ook daadwerkelijk gingen oefenen. Later ben ik tegelijkertijd de opleiding als systeemtherapeut en supervisor/trainer in TA gaan volgen, wat een hele klus was maar geweldig inspirerend.

Je kunt zowel systeemtherapie als TA niet alleen uit een boek leren. Je moet het zelf ervaren, ermee aan de slag gaan en zien wat er bij jezelf in een groep gebeurt. Dat heeft mij ontzettend veel gebracht. Ik dacht: ik begin eens een jaartje met TA, maar ik kon eigenlijk niet meer stoppen. Nu werk ik ook als opleider en supervisor."

Pierre: "Bij mij ging het eigenlijk heel anders. Ik was 35 toen ik bij de kortdurende klinische psychotherapie ging werken, waar de hele behandeling gebaseerd was op TA. Daar werd werkelijk de hele dag TA gebruikt, ook in het contact tussen collega's.

Op een gegeven moment ben ik met adolescenten gaan werken en merkte ik dat ik in TA bleef denken. Ik bleef denken in contracten, ego-toestanden en transacties. Blijkbaar was het veel meer onderdeel van mijn manier van kijken geworden dan ik zelf had beseft.

Een paar jaar later ben ik teruggegaan naar de klinische psychotherapie en toen ben ik voor mijn gevoel een beetje getrouwd met TA. Ik dacht: hier ga ik voor. Vervolgens werd ik gevraagd om docent te worden. Dat vond ik leuk, maar dan moest ik wel opleider worden. Dus ben ik ook dat traject ingegaan.

Wat ik ook mooi vind, is dat TA een integratieve methode is. Het is een graag geziene gastheer, zeg ik weleens. Je kunt het gemakkelijk combineren met vaktherapie, muziektherapie, narratieve therapie, groepstherapie of organisatieverandering.’’

Marij: "Ja, dat herken ik wel. Ik heb zelf ook weleens getwijfeld aan TA, maar toch heeft het me in zijn greep gekregen. Dat zie ik ook bij cursisten. Het raakt iets wezenlijks, iets waarvan je denkt: ja, dit klopt."

Wat maakt Transactionele Analyse volgens jullie zo bruikbaar in de behandelkamer? Kunnen jullie een voorbeeld geven van een situatie waarin TA je iets laat zien wat je anders misschien zou missen?

Pierre: "Wat ik heel krachtig vind aan TA, is het contracteren. Dat betekent dat je steeds samen met de cliënt onderzoekt: waar staan we nu en waar willen we naartoe?

Dat doe je op macroniveau, bijvoorbeeld door te kijken waar iemand over drie maanden wil staan. Maar ook op microniveau, tijdens een gesprek. Hoe loopt dit gesprek eigenlijk? Voel je je goed geholpen door mij? Voel je je erkend? Dat zijn eigenlijk allemaal vormen van microcontracteren en dat vind ik heel belangrijk.''

Marij: "Ja, en soms kun je door één interventie ineens iets zichtbaar maken wat anders misschien onopgemerkt zou blijven. Om nog even in te haken op het contracteren. Het contacteren op een psychologisch niveau heeft me geholpen om te zien wat er gebeurt op dat niveau in de behandelkamer.

Ik moet denken aan een jonge vrouw en haar vader die ik begeleidde binnen de hechtingsgerichte gezinstherapie. Zij wilde met haar vader in gesprek over dingen die ze vroeger had gemist. We hadden dat gesprek samen voorbereid. Binnen de hechtingsgerichte gezinstherapie noemen we dat een herstelgesprek.

Toen ze het gesprek begon, zei ze: 'Pap, hoe komt het dat jij die dingen vroeger allemaal zo hebt gedaan?'

En wat ze eigenlijk deed, was haar eigen script bevestigen. Ze stelde een vraag waardoor het meteen weer over haar vader ging, terwijl het juist de bedoeling was dat ze zou vertellen wat zij had gemist.

Dus ik zei tegen haar: 'Volgens mij is het nu belangrijk dat we het eerst over jou hebben. Dat je eerst gaat vertellen wat jij hebt gemist, de dingen die we in de vorige gesprekken hebben voorbereid. En daarna komen de vragen aan je vader. Is dat oké om het op deze manier te doen?'

Ze keek me aan en begon te huilen. Ze zei: 'Ja, dit is wat ik steeds doe. Ik ga het steeds over mijn vader hebben.'

Op dat moment werd voor haar zichtbaar wat ze altijd deed. Het was natuurlijk ook ontzettend spannend om over zichzelf te vertellen. Ze wist niet hoe haar vader zou reageren en week daarom uit naar vragen over hem. Maar ze kreeg op die manier weer niet wat ze gemist had.

Juist door dat patroon op het moment zelf zichtbaar te maken, kun je ervoor zorgen dat iemand een nieuwe, correctieve ervaring opdoet. Dat vind ik ontzettend waardevol.

TA als therapeutische methode werkt ook op het niveau van het script. Het begint met bewust worden van gedrag, maar dat is niet genoeg. Het gaat ook over bewust worden van gevoelens, besluiten, hechtingsbehoeften, hechtingsangsten op een dieper liggende laag. Met behulp van een concept als het scriptsysteem kan dit samen met de cliënt stukje bij beetje verkend en begrepen worden. En dan is er een fase waarin je aan het werk gaat met die oude patronen en met onderliggend trauma, waar allerlei ervaringsgerichte technieken en modellen voor ontwikkeld zijn. Dat geldt voor het intrapsychische, maar ook voor wat zich afspeelt tussen mensen: op relationeel of systemisch niveau.''

Pierre: "Ja, en wat ik ook mooi vind aan TA, is dat het een soort lappendeken is, maar dat bedoel ik echt positief. Alles heeft met alles te maken. Het geeft je ook de vrijheid om je eigen stijl als therapeut te ontwikkelen binnen een bepaald model.’’

Hoe staat het met de wetenschappelijke evidentie voor Transactionele Analyse? Wat weten we inmiddels uit onderzoek over de werkzaamheid, en waar is het bewijs nog beperkt of zijn er vragen onbeantwoord?

Marij: "Er wordt inmiddels op verschillende plekken onderzoek gedaan naar TA. In Nederland heeft Moniek Thunnissen bijvoorbeeld onderzoek gedaan binnen de kortdurende klinische psychotherapie. Ook in het buitenland, onder andere in Engeland en Italië, wordt onderzoek gedaan naar de effectiviteit van TA.

Mark Widdowson heeft bijvoorbeeld veel onderzoek gedaan naar TA bij depressiviteit. Hij heeft onder andere N=1-studies uitgevoerd, waarbij één cliënt heel nauwkeurig wordt gevolgd en het hele behandelproces wordt uitgewerkt. Daar komen positieve resultaten uit.

Dat soort onderzoek vind ik ook heel belangrijk, omdat je niet alleen wilt weten óf een behandeling werkt, maar vooral ook waarom die werkt. Wat gebeurt er precies waardoor iemand verandert? Als je dat beter begrijpt, kun je de werkzame elementen misschien ook toepassen bij andere cliënten of andere problematieken."

Pierre: "Er is ook ander onderzoek gedaan naar de kortdurende klinische psychotherapie waarin TA werd toegepast. Daar kwamen positieve resultaten uit. Die kliniek was ook een heel geschikte plek om onderzoek te doen, omdat het programma zo gestructureerd was. Elke zeven weken stroomden er acht patiënten in en gingen er acht patiënten uit. Daardoor kon je over een bepaalde periode vrij veel cliënten volgen en behandelcondities vergelijken.

Ook daarbij moet je rekening houden met het effect van de klinische setting. Of je dertien weken lang helemaal wordt ondergedompeld in een TA-bad, is iets anders dan wanneer je een jaar lang drie kwartier per week bij een ambulante therapeut zit. Je vergelijkt dan dus ook verschillende behandelvormen en behandelintensiteiten met elkaar.

Mijn opvatting is dat TA ongeveer even effectief is als andere psychotherapeutische modellen. Veel belangrijker zijn de samenwerking tussen cliënt en therapeut, de klik, betrouwbaarheid, vertrouwen en hoop."

Wil je zelf ontdekken wat TA kan betekenen voor jou in de behandelpraktijk? Bekijk dan onze TA-cursussen:

Dit artikel delen