13 aug 2026
De puberteit is voor vrijwel iedere jongere een periode van verandering. Vriendschappen worden complexer, verwachtingen nemen toe en de weg naar zelfstandigheid dient zich langzaam aan. Voor jongeren met autisme kunnen die veranderingen extra uitdagend zijn. GZ- psycholoog Jeroen Bartels, auteur van verschillende boeken over emotieregulatie bij jongeren en volwassenen met autisme, en GZ-psycholoog/psychotherapeut Martijn Huigen werken al jarenlang met deze doelgroep en verzorgen samen de cursus Autisme in de puberteit bij RINO Amsterdam. Vanuit hun praktijkervaring zien zij dagelijks waar jongeren, ouders en hulpverleners tegenaan lopen.
Volgens Jeroen is een van de opvallendste ontwikkelingen van de afgelopen jaren de groeiende aandacht voor autisme. Dat heeft veel positieve kanten, maar vraagt ook om nuance.
"Er is veel meer bekend over autisme dan vroeger. Daardoor herkennen meer jongeren zichzelf erin en wordt de vraag naar diagnostiek groter. Dat is op zichzelf een goede ontwikkeling, maar het blijft belangrijk om zorgvuldig te kijken wat er werkelijk speelt. Niet alles wat lastig verloopt in de puberteit is automatisch autisme."
Juist de puberteit kan ervoor zorgen dat kenmerken zichtbaarder worden. Sociale situaties worden ingewikkelder, jongeren moeten steeds zelfstandiger functioneren en de druk vanuit school en de omgeving neemt toe. Dan kunnen kwetsbaarheden die eerder minder opvielen, sterker naar voren komen.
Een belangrijk thema binnen de cursus is zelfregulatie. Veel jongeren met autisme vinden het lastig om spanning, emoties of lichaamssignalen tijdig op te merken. Jeroen ziet dat regelmatig terug in de behandelkamer.
"Vaak merken jongeren pas laat dat iets te veel wordt. Daarnaast hebben veel jongeren negatieve sociale ervaringen opgedaan. Ze voelen zich anders, ervaren afwijzing of hebben moeite om aansluiting te vinden. Dat heeft invloed op hoe ze situaties interpreteren en hoe ze reageren. Daarom vraagt zelfregulatie vaak om veel oefenen in kleine, overzichtelijke stappen."
Toch draait goede behandeling volgens beide docenten niet alleen om technieken of methodieken. De basis ligt ergens anders.
"Voor mij begint succesvolle behandeling met het opbouwen van een goede werkrelatie," vertelt Jeroen. "Als een jongere zich veilig genoeg voelt om zichzelf te laten zien, ben je al een heel eind."
Martijn sluit zich daarbij aan, maar kijkt daarbij ook naar wat behandeling voor een jongere kan betekenen.
"Autisme is iets blijvends. Maar als iemand weer tevreden kan zijn met zichzelf en zich beter kan bewegen in de wereld om zich heen, dan heb je ontzettend veel bereikt."
Een van de grootste uitdagingen voor professionals is volgens Martijn het vinden van een balans tussen ondersteunen en loslaten. Zeker in de puberteit speelt de vraag hoe jongeren steeds meer hun eigen leven kunnen gaan vormgeven.
"Veel ouders en hulpverleners willen jongeren graag helpen. Dat is begrijpelijk. Maar het losmaken en loslaten, terwijl je tegelijkertijd een veilige omgeving houdt waarin iemand zich kan ontwikkelen, is vaak ingewikkeld. Hoe zorg je ervoor dat een jongere een eigen waardevol leven kan opbouwen en welke hulp is daarvoor nodig?"
In de cursus combineren Jeroen en Martijn hun expertise. Waar Jeroen ingaat op autisme, behandeling en werkzame interventies, richt Martijn zich meer op de omgeving van de jongere, de samenwerking met ouders en de dagelijkse praktijk van behandeling.
Als zij professionals één advies mogen meegeven, hoeven ze daar niet lang over na te denken.
"Blijf achter het gedrag kijken," zegt Jeroen. "Wat je aan de buitenkant ziet, vertelt meestal maar een deel van het verhaal. Probeer nieuwsgierig te blijven naar wat erachter zit."
Volgens Martijn vraagt dat niet alleen nieuwsgierigheid, maar ook geduld.
"Mensen met autisme veranderen vaak pas wanneer zij daar zelf aan toe zijn. Dat vraagt een lange adem van hulpverleners, ouders en docenten."
Tegelijkertijd zien beide docenten veel redenen om hoopvol te zijn. De aandacht voor autisme groeit en de stem van mensen met autisme zelf krijgt steeds meer de ruimte. Die ontwikkeling vinden zij zo belangrijk dat een ervaringsdeskundige ook onderdeel is van de cursus.
"Dat wordt altijd enorm gewaardeerd," vertelt Martijn. "Een ervaringsdeskundige geeft een inkijkje in hoe het is om met autisme op te groeien en naar de wereld te kijken. Dat perspectief kun je niet uit een studieboek halen."
Juist daarom vinden Jeroen en Martijn het belangrijk om voorbij de diagnose te blijven kijken. Voor hen staat niet het label centraal, maar de mens daarachter.
"Achter jongeren met autisme schuilen vaak heel interessante manieren van denken, kijken en beleven. Als professional is het belangrijk om die kwaliteiten te blijven zien."
Benieuwd naar de cursus Autisme in de puberteit? Lees er hier meer over.