RINO Noord-Holland Nascholing en opleiding GGZ

In de cursus Adolescenten en Nieuwe Media leiden Esther de Wolf en Annemieke Oomen, kinder- en jeugdpsychotherapeuten van Mentrum Amsterdam, hun cursisten rond in de nieuwe virtuele wereld van sms, msn, Hyves, Sugababes en Superdudes. Om een idee te geven van de leefwereld van jongeren, maar ook om de ontwikkelingen in e-health te verkennen.

Internet en de mobiele telefoon spelen tegenwoordig een niet te onderschatten rol in het dagelijks leven van jongeren. Het zijn verlengstukken van hun persoonlijkheid, waarmee ze sociale contacten onderhouden, vrienden maken en relaties verbreken. En dat allemaal met een snelheid die voor oudere generaties nauwelijks bij te houden is.

Ook voor GGZ-hulpverleners is het vaak lastig om alle ontwikkelingen bij te houden. RINO-docente Esther de Wolf legt uit waarom bijscholing op dit gebied voor hen geen overbodige luxe is. "Hulpverleners van de generatie van, zeg, voor 1960 die adolescenten behandelen begrijpen simpelweg een deel van het leven van jongeren niet meer. Als je zelf geen kinderen van die leeftijd hebt of kent, dan gaan de ontwikkelingen in de nieuwe media volstrekt langs je heen. Maar hulpverleners zullen zich er toch in moeten verdiepen – je kan het je gewoonweg niet meer veroorloven om er geen kennis van te nemen wil je de leefwereld van adolescenten blijven volgen."

Probeer maar!

De cursus verkent zowel de nieuwe communicatievormen waar jongeren zich mee bezig houden, als de ontwikkelingen in de e-health, het gebruik van nieuwe media in behandelingen. "We doen veel hands-on, dus we zetten cursisten gewoon achter de chat. Probeer maar! Dat is de enige manier om er voeling mee te krijgen." Tijdens de cursus zijn ook een aantal jongeren aanwezig om populaire communicatievormen als msn voor te doen. Wat opvalt is hoe razendsnel zij met de computer omgaan. "We moeten niet vergeten dat de huidige generatie van jongs af aan opgroeit met al die media. Als je op je derde al achter een computer zit, dan is het tegen de tijd dat je adolescent bent allemaal zo volslagen normaal, dat kunnen wij ons niet voorstellen. Kinderen die na 1990 geboren zijn weten gewoon niet beter."

E-health

De ontwikkelingen in de e-health gaan intussen hard. Online behandelingen voor jongeren lopen uiteen van psycho-educatieve sites en fora voor lotgenoten, tot allerlei vormen van chat. Ook zijn er geprotocoleerde behandelingen via e-mail, gebaseerd op bestaande schrijftherapieën.

Maar De Wolf relativeert de opmars van e-health meteen. "Nieuwe media kunnen een gesprek onder vier ogen nooit compleet vervangen. Zoals met elk medium zijn er voor- en nadelen, mogelijkheden en beperkingen. Maar om überhaupt na te kunnen denken of je bepaalde media kunt inzetten, moet je wel eerst weten waar het over gaat." Ze onderstreept het belang van deskundigheid op dit vlak. "We moeten natuurlijk niet denken dat we nu ineens alle problemen van jongeren al chattend kunnen oplossen. Het is een vorm die in sommige gevallen ingezet kan worden, binnen een duidelijk afgebakend kader. Deskundigheid is absoluut geboden."

Veilig anoniem

Voor adolescenten blijkt met name de anonimiteit van chatten heel belangrijk te zijn. Het biedt hen de mogelijkheid om veilig vanachter hun eigen computer, alleen op hun kamer, een relatie over hun problemen aan te gaan. "Dat kan ontzettend waardevol zijn, en sommige problemen kunnen daarmee wel degelijk opgelost worden. Het kan ook een eerste stap zijn, waarna iemand kan worden doorverwezen." De Wolf noemt PratenOnline.nl als een schoolvoorbeeld van hoe nieuwe media op een zinnige, verantwoorde manier kunnen worden ingezet. "Maar als ik kritisch ben, dan past op dit moment het aantal hulpverleningssites waar je veilig terecht kan nog op één A4-tje."

Nieuwe problemen?

Gevraagd naar de gevaren van internet voor jongeren is De Wolf de nuchterheid zelve. "Natuurlijk leveren nieuwe media ook nieuwe problemen op – of eigenlijk, het levert nieuwe vormen van bestaande problemen op."

In de media wordt de laatste tijd bijvoorbeeld veel geschreven over virtueel pesten onder jongeren. "Ja, dat is een probleem. Ook al is het virtueel, het voelt net zo vervelend, zoniet vervelender. Degene die gepest wordt staat er alleen voor. Er is niet zoals op een schoolplein iemand die kan ingrijpen of het voor diegene kan opnemen. Je zit alleen alleen achter de computer." De Wolf, zelf moeder van twee tieners, ziet hierin ook een rol voor ouders, die alleen al door met hun kinderen te praten over hun surfgedrag bepaalde problemen kunnen signaleren én relativeren.

De prikkels dimmen

Gebleken is ook dat veel jongeren onrustig worden van de eindeloze hoeveelheid informatie, en zo concentratieproblemen krijgen. "Het is dus belangrijk dat jongeren leren dat je het ook uit kan zetten, dat je de prikkels kan dimmen." Maar ook dat, benadrukt De Wolf, is op zich niet nieuw. "Op internet gaat een hele nieuwe, spannende wereld voor je open. Je kan het in feite vergelijken met iemand die zijn hele jeugd in een dorp heeft gewoond en dan naar Amsterdam verhuist. Je weet dat daar bepaalde gevaren bijhoren, dat is eigen aan de grote stad. Op dezelfde manier kan je heel kwetsbaar zijn in een virtuele ruimte. Maar dat is niet anders dan in de realiteit. Ik vertel mijn dochters ook dat ze na twaalven niet meer alleen door de stad mogen fietsen. Op dezelfde manier ontstaan er ook regels en kaders op internet."

Links en achtergronden bij dit artikel zijn te vinden in Jongeren & E-health.

Tekst Bernard Vehmeyer